Đăng nhập









Lượt xem: 28
MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT

Xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật là hai nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước ta đang tập trung chỉ đạo chuyển hướng chiến lược từ xây dựng và hoàn thiện pháp luật sang trọng tâm là tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật gắn với tổ chức thực thi pháp luật tạo sự liên thông giữa công tác xây dựng pháp luật và công tác tổ chức thi hành pháp luật thì vai trò của công tác theo dõi thi hành pháp luật càng trở nên quan trọng. 

Vậy quan niệm về theo dõi thi hành pháp luật được hiểu như thế nào? Theo dõi thi hành pháp luật là khái niệm mới trong khoa học pháp lý, cho đến nay vẫn chưa có định nghĩa chính thức cho khái niệm này. Để hiểu rõ chúng ta sẽ xem xét dưới góc độ phân tích khái niệm “theo dõi” và nội hàm khái niệm thi hành pháp luật.

“Theo dõi” trong Từ điển tiếng việc năm 2013 định nghĩa là “chú ý theo sát từng hoạt động, từng diễn biến để biết rất rõ hoặc có sự ứng phó, xử lý kịp thời”.

Nội hàm khái niệm thi hành pháp luật là tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát việc thi hành Hiến pháp và pháp luật; giải quyết khiểu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân; ban hành văn bản pháp luật, kế hoạch triển khai thực hiện; phổ biến, giáo dục pháp luật. Với nội hàm này của khái niệm thi hành pháp luật, thì theo dõi thi hành pháp luật sẽ bao gồm các hoạt động nhằm theo sát, nắm bắt được toàn bộ quá trình triển khai, tổ chức thực hiện đưa pháp luật vào thực thi trong đời sống xã hội để xử lý, khắc phục kịp thời các vấn đề bất cập, hạn chế phát sinh. Cụ thể việc theo dõi thi hành pháp luật sẽ bao gồm việc theo dõi quá trình tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát việc thi hành Hiến pháp và pháp luật; theo dõi quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân; theo dõi tình hình ban hành văn bản pháp luật, kế hoạch để thực hiện; theo dõi tình hình phổ biến giáo dục pháp luật.

Chủ thể theo dõi thi hành pháp luật có thể là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, doanh nghiệp và người dân sẽ xem xét, đánh giá quá trình thực thi pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc sống, đồng thời kiến nghị các biện pháp, giải pháp nhằm tháo gỡ các vướng mắc, khó khăn, bất cập trong quá trình thực thi cũng như nâng cao hiệu quả việc thi hành pháp luật.

Xuất phát từ phân tích trên, có thể hiểu khái niệm theo dõi thi hành pháp luật như sau: Theo dõi thi hành pháp luật là hoạt động theo dõi, xem xét, đánh giá cảu các cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với quá trình tổ chức thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước và người có thẩm quyền, nhằm phát hiện những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn triển khai thi hành pháp luật và kiến nghị các giải pháp khắc phục, tháo gỡ để nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Về vai trò của công tác theo dõi thi hành pháp luật, hay nói một cách khác sự cần thiết khách quan của công tác theo dõi thi hành pháp luật trong giai đoạn hiện nay được thể hiện như thế nào? Chúng ta cùng xem xét dưới một số góc độ:

Thứ nhất, theo dõi thi hành pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Một trong những yêu cầu đặt ra trong việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là Hiến pháp và các đạo luật giữ vị trí tối thượng trong điều chỉnh các quan hệ thuộc tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Hệ thống pháp luật thể hiện đầy đủ, đúng đắn ý chí của nhân dân, phù hợp với hiện thực khách quan. Nghĩa vụ tuân theo Hiến pháp và pháp luật là của tất cả công dân, không loại trừ đối với bất cứ ai. Hoạt động theo dõi thi hành pháp luật nhằm giúp Nhà nước phát hiện, xử lý những bất cập, tồn tại trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện Hiến pháp và pháp luật. Thông qua quá trình theo dõi, đánh giá việc đưa páp luật vào thực thi trong đời sống xã hội, các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân, công dân sẽ góp phần tìm ra những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập của pháp luật. Trên cơ sở đó, đóng góp ý kiến, kiến nghị và các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật, hoàn thiện hệ thống pháp luật, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Thứ hai, theo dõi thi hành pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm và phát huy dân chủ trong đời sống xã hội. Theo tinh thần Hiến pháp năm 2013, Nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình bằng việc kiểm soát quyền lực Nhà nước. Việc kiểm soát đó bao gồm kiểm soát quyền lực Nhà nước ở bên trong là kiểm soát việc thực thi lập pháp, hành pháp và tư pháp. Kiểm soát quyền lực Nhà nước bên ngoài là Nhân dân thông qua các tổ chức chính trị - xã hội và thông qua các phương tiện thông tin đại chúng. Do vậy, theo dõi thi hành pháp luật là cơ chế hữu hiệu để nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình. Người dân có thể trực tiếp tham gia vào hoạt động theo dõi thi hành pháp luật thông qua việc theo dõi, phản ánh, kiến nghị việc thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước bằng nhiều phương thức khác nhau như phản ánh tình hình thi hành pháp luật trên các phương tiện thông tin đại chúng, gửi đơn thư tới cơ quan có thẩm quyền hoặc thực hiện gián tiếp thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp đại diện cho mình.

Thứ ba, theo dõi thi hành pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Trước yêu cầu của công cuộc hội nhập quốc tế gắn kết với việc hoàn thiện thể chế, theo dõi thi hành páp luật là phương thức hiệu quả để xem xét, đánh giá kết quả thi hành pháp luật trong thực tiễn đời sống như thế nào? Thông qua hoạt động theo dõi thi hành pháp luật, các quy định, các văn bản pháp luật tồn tại nghiều bất cập, hạn chế, khiến khuyết sẽ được kịp thời phát hiện để sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới nhằm thiết lập hành lang pháp lý đầu đủ, phù hợp, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và khu vực.

Với vai trò quan trọng của hoạt động theo dõi thi hành pháp luật, đòi hỏi phải có hệ thống thể chế hiện hành cho công tác này. Điều này được xác định rõ trong Hiến pháp năm 2013, trên phương diện là văn bản quy phạm pháp luật có giá trị pháp lý cao nhất đã có những quy định đặt nền móng cho việc xây dựng và hoàn thiện thể chế về thi hành pháp luật và theo dõi thi hành pháp luật. Bên cạnh những quy định mang tính căn bản của Hiến pháp năm 2013, hệ thống thể chế theo dõi thi hành pháp luật hiện nay được điều chỉnh bởi các văn bản pháp lý ở tầm Nghị định do Chính phủ ban hành, đó là: Nghị định số 22/2013/NĐ-CP ngày 13/3/2013 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tư pháp, trong đó giao Bộ Tư pháp thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác theo dõi thi hành pháp luật; Nghị định số 55/2011/NĐ-CP ngày 04/7/2011 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của các tổ chức pháp chế, theo đó giao các tổ chức pháp chế có chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc chính phủ, cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh thực hiện nhiệm vụ theo dõi thi hành pháp luật trong phạm vi quản lý; Nghị định 59/2012/NĐ-CP của Chính phủ quy định về theo dõi thi hành pháp luật, trong đó quy định cụ thể về đối tượng, phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc, phạm vi trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong công tác theo dõi thi hành pháp luật, sự tham gia của các tổ chức, cá nhân trong hoạt động theo dõi tình hình thi hành pháp luật, nội dung và hoạt động theo dõi tình hình thi hành pháp luật…; Thông tư 14/2014/TT-BTP ngày 15/5/2014 của Bộ Tư pháp quy định chi tiết thi hành Nghị định 59/2012/NĐ-CP quy định chi tiết, cụ thể về nghiệp vụ theo dõi thi hành pháp luật; Thông tư liên tịch số 23/2014/TTLT-BTP-BNV hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ quyền hạn và cơ cấu của Sở Tư pháp thuộc UBND cấp tỉnh, Phòng Tư pháp thuộc UBND cấp huyện và công chức tư pháp của UBND cấp xã, theo đó xác định cụ thể chức năng, nhiệm vụ của Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp, Công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã trong việc tham mưu, giúp UBND cùng cấp thực hiện chức năng quản lý nhà nước về theo dõi tình hình thi hành pháp luật; ngoài ra, các quy định về theo dõi thi hành pháp luật còn được đề cập rải rác trong các văn bản quy định về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức của các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và tại các địa phương; các điều, khoản có liên quan trong các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành.

  Phòng Quản lý XLVPHC và TDTHPL

Cơ quan thiết lập Trang TTĐT: Sở Tư pháp tỉnh Nam Định
Giấy phép của Sở TT&TT, số 03/GP-TTĐT ngày 31/03/2016
Địa chỉ: 169 Đường Mạc Thị Bưởi - TP. Nam Định
Điện thoại: (0350) 3849381 Fax: (0350) 3529295